Kịch bản "giải cứu" PNJ đã không thành: mở cửa dư bán sàn hàng chục triệu đơn vị, lực cầu bắt đáy nhập cuộc kéo PNJ có thời điểm tăng ngược gần 3% lên 25.200 đồng — nhưng áp lực bán quá lớn khiến cổ phiếu quay đầu đóng cửa giá sàn "trắng bên mua" −6,87% về 23.050 đồng. Khối lượng khớp lệnh lên tới hơn 76,1 triệu cổ phiếu (~1.773 tỷ đồng, bằng 14,9% tổng lượng lưu hành) — kỷ lục lịch sử kể từ khi niêm yết (2009). Trong đó, khối ngoại bán 58,7 triệu đơn vị và chỉ mua 4,2 triệu đơn vị (bán ròng −1.270,4 tỷ đồng), đưa tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại PNJ xuống còn ~37% (từ 46,6% cuối tháng 9). Sau 5 phiên sàn liên tiếp, PNJ đã mất hơn 30% chỉ trong một tuần và ~73% so với đỉnh cuối tháng 1; vốn hóa còn chưa đến 12.000 tỷ đồng sau khi "bốc hơi" hơn 32.000 tỷ. Đây là cuộc chuyển giao cổ phiếu lớn nhất lịch sử PNJ giữa khối ngoại và nhà đầu tư trong nước.

Khối ngoại đã đảo chiều 180 độ: từ mua ròng "khủng" ~3.150 tỷ ngày 1/10 (nhờ thỏa thuận MSR) sang bán ròng kỷ lục hơn 3.300 tỷ đồng trên HOSE — mức cao nhất trong hơn 3 tháng, và là phiên bán ròng thứ 8 liên tiếp trên sàn này. Phân tích cấu phần cho thấy hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau: PNJ (−1.270,4 tỷ) là bán tháo trên khớp lệnh — tác động trực tiếp lên giá và tâm lý; trong khi HDB (−1.034,7 tỷ) chủ yếu qua thỏa thuận — mang tính chuyển nhượng giữa các tổ chức, ít tác động giá (HDB thậm chí tăng +1,61% trong phiên). Phần còn lại: VIC (−188,9 tỷ), TCB (−146,9 tỷ), VHM (−78,6 tỷ). Chiều mua ròng nhỏ giọt đến mức báo động: DGW (+21,9 tỷ) và FRT (+21 tỷ) là hai mã dẫn đầu. Khi lực mua ngoại co lại còn vài chục tỷ trong khi lực bán lên tới nghìn tỷ, cán cân cung – cầu trên bảng điện đã hoàn toàn mất cân bằng.

Nhịp hồi trong phiên chiều nay mang dấu ấn đậm nét của một cổ phiếu duy nhất: VIC (+1,82% lên 224.000 đồng) có lúc phục hồi tới 4,19% từ đáy trong ngày, giúp VN-Index hồi khoảng 0,54% từ mức thấp nhất và đóng góp +6,6 điểm — "trụ đỡ duy nhất" của phiên. Vấn đề: sức mạnh của VIC hoàn toàn không lan tỏa. Gần 140 cổ phiếu tiếp tục giảm trên 1% (khoảng 80 mã mất trên 2%); tính từ phiên "gãy trend" 24/9, ~1/4 số cổ phiếu trong VNAllshare đã giảm trên 5% trong khi VN-Index chỉ giảm ~3,55% — chỉ số đang giảm chậm hơn rất nhiều so với mức độ tổn thương thực tế của danh mục. Thanh khoản phiên chiều tăng ~24% so với phiên sáng, nhưng thay vì giúp thị trường hồi phục, số lượng cổ phiếu giảm sâu lại tăng lên — tín hiệu cổ điển của lực bán chủ động gia tăng ("bán vào sức mua").

Điểm sáng hiếm hoi của nhóm ngân hàng: NVB (NCB) tăng kịch trần +9,49% lên 15.000 đồng với hơn 4 triệu cổ phiếu khớp lệnh — thanh khoản cao nhất trong hơn 1 năm, nối dài nhịp tăng hơn 30% từ giữa tháng 9 (từ ~11.500 đồng). Động lực: NHNN đã chấp thuận cho NCB tăng vốn điều lệ thêm tối đa 33.000 tỷ đồng qua phát hành riêng lẻ 3,3 tỷ cổ phiếu giá 10.000 đồng/cp — vốn điều lệ dự kiến lên gần 62.280 tỷ đồng (+112,7%), lọt Top 10 vốn điều lệ ngành ngân hàng, và là lần tăng vốn thứ 5 liên tiếp trong 6 năm (2021–2027) nếu thành công trong 2027. Tương phản gay gắt: phần còn lại của nhóm ngân hàng chìm trong sắc đỏ — LPB −4,29% (40.200 đồng), SSB −4%, STB −2,7%, TCB −2,27%, MBB −2,3% — với hơn 20 mã giảm giá. Phân hóa "cực đoan" này cho thấy dòng tiền đã chuyển sang chế độ "chọn mặt gửi vàng": chỉ mua những mã có câu chuyện riêng rõ ràng, bỏ qua toàn bộ phần còn lại của ngành.

Trong nước: MSR (Masan High-Tech Materials) tiếp tục là tâm điểm UPCoM khi vượt đỉnh lịch sử mới, vốn hóa áp sát 70.000 tỷ đồng (có thời điểm lên 63.200 đồng/cp) — tăng ~15% trong một tuần và gần 60% trong một quý. Diễn biến này nối tiếp giao dịch thỏa thuận 55,1 triệu cổ phiếu (~3.240 tỷ đồng) ngày 1/10 — The Elmet Group mua 4,99% vốn từ công ty con của Masan Group (định giá ~2,5 tỷ USD), và MSR dự kiến phát hành thêm ~5% (~55,2 triệu cp) cho nhà đầu tư chiến lược. Song song, NHNN ban hành Thông tư 50/2026/TT-NHNN (30/9): nới trần LDR lên 95%, chốt lộ trình chuẩn Basel III, hiệu lực từ 1/12/2026 — được ACBS đánh giá nới lỏng hơn dự thảo, tạo dư địa hạ lãi suất và cải thiện tăng trưởng tín dụng. Toàn cầu: lợi suất TPCP Mỹ 10 năm có thời điểm lên 5,304% (1/10) — cao nhất kể từ tháng 5/2002; TPCP Nhật Bản và Australia cũng tiến sát đỉnh nhiều thập kỷ ("vòng xoáy bán tháo" ngày 1/10). Brent lên 103,50 USD/thùng, WTI 90,42 USD. DXY duy trì trên 102 — áp lực tỷ giá vẫn hiện hữu dù tỷ giá trung tâm 2/10 chỉ tăng 12 đồng.

Định giá thị trường tiếp tục "rẻ dần" theo đà giảm của chỉ số: P/E ~12,17x, thấp hơn trung bình 5 năm (Agriseco Research, đầu tháng 10); VietnamPlus dẫn mức ~11 lần toàn thị trường, và dưới 10 lần nếu loại trừ nhóm Vingroup. SHS chỉ ra nhiều doanh nghiệp chất lượng, tăng trưởng tốt đang giao dịch ở P/E 4–8x — "mức hợp lý để xem xét đầu tư". Tuy nhiên, có một tín hiệu cảnh báo mới: tốc độ tăng trưởng lợi nhuận đang "hãm phanh" — sau hai quý đầu năm tăng gần 50%, quý 3 ước chỉ còn ~21% (mẫu 42 doanh nghiệp). Thị trường chứng khoán "trả tiền cho gia tốc, không phải mức tăng trưởng" — con số 21% dù tốt về tuyệt đối vẫn là tin xấu tương đối so với kỳ vọng đã được "mua trước" trong giá nửa đầu năm. Thêm nữa, GDP tăng 9%+ không chuyển thẳng thành lợi nhuận sàn (rổ niêm yết nặng ngân hàng – BĐS). Kết luận: định giá đã về vùng hấp dẫn theo lịch sử, nhưng động lực lợi nhuận đang suy yếu — thị trường cần mùa KQKD quý 3 phân định "ai giữ được nhịp tăng, ai chỉ sống nhờ khoản thu một lần". Định giá là "đệm trung hạn", không phải "cò súng ngắn hạn".